Brak spłaty po podziale majątku lub zniesieniu współwłasności — jak odzyskać pieniądze?

Z jakiego dokumentu wynika spłata?

Pierwszy krok to ustalenie podstawy należności. Spłata może wynikać z postanowienia o podziale majątku wspólnego, dziale spadku albo zniesieniu współwłasności. Może też zostać ustalona ugodą sądową lub umową zawartą przed notariuszem. Sam dokument potwierdzający udziały w nieruchomości nie oznacza jeszcze, że jeden współwłaściciel ma obowiązek zapłacić określoną kwotę innemu.

Nie każdy akt notarialny pozwala od razu skierować sprawę do komornika. Istotna jest jego treść, w tym kwota lub sposób określenia obowiązku, zdarzenia uruchamiające płatność i wymagane dokumenty.

Kiedy spłata staje się wymagalna?

Termin wynika z rozstrzygnięcia albo porozumienia. Może być oznaczony datą, liczony od uprawomocnienia się orzeczenia lub podzielony na raty. Nie należy przyjmować, że obowiązek jest wymagalny już w dniu ogłoszenia postanowienia. Trzeba przeczytać jego sentencję i sprawdzić prawomocność oraz ewentualne rozstrzygnięcia zmieniające termin.

Przykład: jeśli sąd ustalił raty płatne do końca kolejnych miesięcy, brak jednej wpłaty nie oznacza automatycznie wymagalności całej pozostałej spłaty. Co do zasady można dochodzić rat już wymagalnych, chyba że z treści tytułu i właściwych przepisów wynika inaczej.

Dziesięcioletni maksymalny okres rat, o którym mowa przy sądowym podziale nieruchomości, nie jest dodatkowym czasem na zapłatę po terminie. Sąd ustala konkretny harmonogram. Jednostronna wiadomość zobowiązanego, że zapłaci później, nie zmienia tego harmonogramu.

Czy przed egzekucją trzeba wysłać wezwanie do zapłaty?

Przy wykonalnym orzeczeniu ponowne wezwanie nie jest co do zasady warunkiem wszczęcia egzekucji. Może jednak pomóc potwierdzić saldo, wskazać rachunek i dać możliwość dobrowolnego wykonania obowiązku. Trzeba uwzględnić treść konkretnej ugody lub aktu, gdy uzależniają dalsze działania od określonego zdarzenia.

Wezwanie powinno wskazywać dokument będący podstawą spłaty, kwotę pozostałą do zapłaty i wymagalne raty. Nie dopisuj dowolnych kosztów ani kwot odsetek nieobjętych odpowiednią podstawą. Samo wysłanie zwykłego wezwania do zapłaty nie przerywa biegu przedawnienia.

Jeżeli strony rozważają nowe warunki, zobacz jak przygotować ugodę i harmonogram rat. Nowe ustalenia trzeba ocenić także pod kątem zachowania dotychczasowych zabezpieczeń i możliwości egzekucji.

Klauzula wykonalności i wniosek do komornika

Podstawą egzekucji jest co do zasady tytuł wykonawczy, czyli tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa przewiduje wyjątek. W sprawie spłaty należy ustalić, w jakim zakresie orzeczenie nadaje się do wykonania — szczególnie przy ratach, warunkach i kilku osobach zobowiązanych.

Następnie przygotowuje się wniosek egzekucyjny obejmujący należność pozostałą do zapłaty oraz należne świadczenia uboczne w granicach tytułu. Wszystkie wcześniejsze wpłaty muszą zostać uwzględnione. Komornik wykonuje tytuł, a nie ustala od nowa zasad podziału majątku ani tego, komu powinien przypaść dom.

Więcej o dokumentach i kolejnych etapach znajdziesz w poradniku mam wyrok — co dalej z egzekucją? Te zasady mogą mieć zastosowanie także do odpowiednio wykonalnego postanowienia zasądzającego spłatę.

Czy można doliczyć odsetki za opóźnienie?

Co do zasady opóźnienie w zapłacie świadczenia pieniężnego może uzasadniać żądanie odsetek na zasadach art. 481 Kodeksu cywilnego. W egzekucji kluczowa jest jednak treść tytułu wykonawczego. Komornik nie może samodzielnie dopisać należności, których tytuł nie obejmuje. Jeżeli orzeczenie nie rozstrzyga odsetek w sposób pozwalający na egzekucję, trzeba ocenić możliwość i tryb ich odrębnego dochodzenia.

Przy ratach okres opóźnienia ustala się osobno dla każdej zaległej kwoty. Odrębnie trzeba ocenić sposób zaliczenia dokonanych wpłat. Zobacz także poradnik o odsetkach i kosztach odzyskiwania należności.

Czy brak pieniędzy lub obciążona nieruchomość wykluczają egzekucję?

Nie można tego ocenić na podstawie samej deklaracji dłużnika. Weryfikacji wymagają dostępne składniki majątku, dochody oraz wcześniejsze zabezpieczenia i obciążenia. Egzekucja z nieruchomości jest odrębnym sposobem egzekucji i wymaga odpowiedniego wniosku; nie następuje automatycznie tylko dlatego, że spłata wiąże się z domem.

Hipoteka zabezpieczająca spłatę może mieć istotne znaczenie, lecz nie gwarantuje pełnego odzyskania pieniędzy. Trzeba sprawdzić jej treść, pierwszeństwo, wartość nieruchomości i inne obciążenia. Jeżeli wcześniejsza egzekucja nie przyniosła rezultatu, przydatny będzie poradnik bezskuteczna egzekucja — możliwe dalsze działania.

Czy roszczenie o spłatę się przedawnia?

Tak — nie należy mylić nieprzedawniającego się żądania zniesienia współwłasności z powstałym obowiązkiem zapłaty spłaty. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub ugodą sądową podlega co do zasady sześcioletniemu terminowi z art. 125 KC; przyszłe świadczenia okresowe, np. odpowiednie należności odsetkowe, wymagają odrębnego rozliczenia.

Obliczenie konkretnej daty wymaga uwzględnienia wymagalności, rat, reguł końca roku, ewentualnych przepisów przejściowych oraz zdarzeń wpływających na bieg terminu. Dla spłaty wynikającej wyłącznie z umowy lub aktu notarialnego nie należy automatycznie stosować reguły dotyczącej prawomocnego orzeczenia. Analizę warto wykonać przed odłożeniem sprawy na kolejne lata.

Podstawy prawne

• Kodeks cywilny: art. 118, 120, 123–125, 212 § 3, 220 i 481.
• Kodeks postępowania cywilnego: art. 776–777, 781–786, 797, 799 i 804.

Poradnik ma charakter ogólny. Możliwość egzekucji i wysokość należności wymagają sprawdzenia konkretnego tytułu oraz historii płatności.